25 listopada 2025 roku, w nowoczesnych przestrzeniach łódzkiego kompleksu EC1, odbyło się szkolenie poświęcone tematyce finansów samorządowych. Warsztaty, które poprowadziły ekspertki – Monika Perek-Jura oraz Anna Wiśkowska – skupiły się na praktycznych aspektach tworzenia, uchwalania i wykonywania budżetu miasta. Uczestnicy mieli okazję przekonać się, że dokumenty finansowe to nie tylko rzędy liczb, ale przede wszystkim strategiczne narzędzia zarządzania lokalną wspólnotą.
Szkolenie rozpoczęło się od uporządkowania podstawowej wiedzy o rodzajach dokumentów finansowych. Uczestnicy poznali różnicę między budżetem – czyli rocznym planem dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów – a Wieloletnią Prognozą Finansową, która musi wybiegać co najmniej o trzy lata budżetowe w przyszłość. Szczególny nacisk położono na zasadę realistyczności prognoz oraz konieczność zachowania spójności między tymi dokumentami, zwłaszcza w zakresie wyniku budżetu i kwoty długu.
Ważną częścią warsztatów było szczegółowe omówienie procedury uchwalania budżetu, która jest procesem ściśle uregulowanym ustawowo. Prowadzące wyjaśniły, że wyłączna kompetencja do przygotowania projektu budżetu należy do prezydenta miasta. Uczestnicy prześledzili kalendarz prac budżetowych: od 15 listopada, kiedy to projekt musi trafić do Rady Miejskiej i Regionalnej Izby Obrachunkowej (RIO), przez prace w komisjach, aż po ostateczne uchwalenie planu przez radnych, co powinno nastąpić do końca roku.
Podczas szkolenia wiele uwagi poświęcono strukturze dochodów i wydatków. Ekspertki wyjaśniły różnicę między dochodami bieżącymi, które mają charakter regularny (jak udziały w podatkach PIT i CIT czy podatki lokalne), a dochodami majątkowymi, pochodzącymi np. ze sprzedaży nieruchomości. Analogiczny podział dotyczył wydatków – od kosztów bieżących, takich jak wynagrodzenia i utrzymanie infrastruktury, po wydatki majątkowe przeznaczone na nowe inwestycje.
Warsztaty w EC1 pozwoliły również uczestnikom zmierzyć się z trudniejszymi pojęciami, takimi jak nadwyżka operacyjna czy deficyt strukturalny. Wyjaśniono, że nadwyżka operacyjna to środki, które zostają w kasie miasta po opłaceniu „rachunków życia codziennego”, a jej brak rok po roku jest sygnałem niebezpiecznego deficytu strukturalnego. Spotkanie zakończyło się praktyczną „zabawą z dokumentem”, podczas której szkoleni uczyli się czytać klasyfikację budżetową, rozpoznając poszczególne działy, rozdziały i paragrafy na przykładzie realnego projektu budżetu miasta na rok 2026.
Dzięki eksperckiej wiedzy Moniki Perek-Jury i Anny Wiśkowskiej, skomplikowany świat finansów publicznych stał się dla uczestników bardziej przejrzysty, co bez wątpienia przełoży się na ich dalszą działalność społeczną i merytoryczną kontrolę nad wydatkowaniem publicznych pieniędzy.
_____
Budżet Samorządu – Najczęściej Zadawane Pytania (FAQ)
1. Czym różni się budżet roczny od Wieloletniej Prognozy Finansowej (WPF)? Budżet jest planem finansowym obejmującym dokładnie jeden rok kalendarzowy. Z kolei Wieloletnia Prognoza Finansowa to dokument o szerszym horyzoncie czasowym – obejmuje rok budżetowy oraz co najmniej trzy kolejne lata. WPF musi być realistyczna i określać m.in. prognozę kwoty długu na cały okres, na który zaciągnięto zobowiązania.
2. Kto decyduje o tym, na co zostaną wydane pieniądze miasta? Przygotowanie projektu budżetu należy do wyłącznej kompetencji Prezydenta Miasta. Jednak ostateczne uchwalenie budżetu leży w rękach Rady Miejskiej, która podejmuje decyzję zwykłą większością głosów. Co ważne, Rada nie może wprowadzić zmian, które zwiększyłyby deficyt lub zmniejszyły dochody bez wskazania źródła finansowania.
3. Skąd miasto bierze pieniądze na swoje działania? Dochody samorządu dzielą się na dwie główne grupy:
- Dochody bieżące: regularne wpływy, takie jak udziały w podatkach PIT i CIT, subwencja ogólna, dotacje oraz podatki i opłaty lokalne (np. podatek od nieruchomości, opłata targowa czy od posiadania psów).
- Dochody majątkowe: środki z reguły jednorazowe, pochodzące ze sprzedaży majątku (np. działek), dotacje inwestycyjne czy wpływy z emisji obligacji.
4. Co to jest nadwyżka operacyjna i dlaczego jest tak ważna? Nadwyżka operacyjna to różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi. Obrazuje ona, ile pieniędzy zostaje w budżecie po opłaceniu stałych kosztów funkcjonowania miasta, takich jak oświetlenie ulic, administracja czy oświata. To właśnie te środki pozwalają miastu na realizację nowych inwestycji lub spłatę zaciągniętych kredytów.
5. Czym jest deficyt strukturalny? To sytuacja, w której wydatki na stałe przewyższają dochody nie z powodu nagłego wydarzenia, ale wadliwej konstrukcji finansów. Powstaje, gdy koszty stałe (np. utrzymanie szkół) są zbyt wysokie w stosunku do stałych wpływów z podatków i subwencji. Gmina z ujemną nadwyżką operacyjną rok po roku znajduje się w stanie deficytu strukturalnego, co drastycznie ogranicza jej możliwości rozwoju.
6. Czy w trakcie roku można zmieniać uchwalony budżet? Tak, budżet może być korygowany w trakcie jego realizacji. Uprawnienie do zgłaszania propozycji zmian posiada wyłącznie Prezydent Miasta. Rada Miejska może takie propozycje zaakceptować lub odrzucić, chyba że w uchwale budżetowej nadała Prezydentowi uprawnienia do wprowadzania pewnych zmian samodzielnie.
Zadanie jest współfinansowane w ramach realizacji wniosku „Rady Osiedli (Re)Aktywacja!” w programie NOWEFIO ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego.
